AP DSC 2025 TGT హిందీ (VH) ప్రశ్నపత్రం (6 జూన్, షిఫ్ట్ 1): హిందీ బోధనా పద్ధతులు ప్రశ్నలు, సమాధానాలు

సరైన సమాధానం: Correct answer: (2) गार्लिक

“వర్ణనం” (वर्णन, Description) అంటే మాటలతో, సంకేతాలతో ఒక వస్తువు చిత్రాన్ని పాఠకుడి మనసులో గీయడం, అంటే “శాబ్దిక చిత్రం” (शाब्दिक चित्र) తయారుచేయడం. ఈ నిర్వచనం ఎవరిదో అడుగుతున్నారు.

హిందీ బోధనా పద్ధతుల పుస్తకాల్లో రచనా శిక్షణ (रचना शिक्षण) పాఠంలో వర్ణనాత్మక రచనను పరిచయం చేసేటప్పుడు ఈ నిర్వచనాన్ని గార్లిక్ (गार्लिक) పేరుతో ఇస్తారు.

మిగతా పేర్లు ఈ నిర్వచనంతో ముడిపడినవి కావు. ఇలాంటి “ఈ నిర్వచనం ఎవరిది” ప్రశ్నలకు తర్కం పనిచేయదు, నిర్వచనం-వ్యక్తి జతలను నేరుగా గుర్తుపెట్టుకోవాలి.

గుర్తుంచుకోండి: वर्णन = शाब्दिक चित्र → गार्लिक.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (1) भाषान्तर

కొత్త పదానికి అర్థం చెప్పే వ్యాఖ్యాన విధానాల్లో (व्याख्या विधि), రెండో భాషలోని పదాన్ని విద్యార్థి మాతృభాషలో చెప్పే విధానం పేరు అడుగుతున్నారు.

భాషాంతరం (भाषान्तर) అంటే ఒక భాష నుంచి మరో భాషలోకి మార్చడం, అంటే అనువాదం (Translation). హిందీ నేర్చుకునే తెలుగు విద్యార్థికి కఠినమైన హిందీ పదం అర్థాన్ని తెలుగులో చెప్పడం ఇదే. రెండో భాషగా హిందీ నేర్పేటప్పుడు ఇది వేగంగా అర్థం అందించే విధానం.

వ్యుత్పత్తి (व्युत्पत्ति) అంటే పదం ఎలా పుట్టిందో, మూల ధాతువు, ప్రత్యయం ద్వారా అర్థం చెప్పడం. పర్యాయం (पर्याय) అంటే అదే భాషలో సమానార్థక పదం ఇవ్వడం. విగ్రహం (विग्रह) అంటే సమాసాన్ని విడదీసి అర్థం చెప్పడం. ఈ మూడూ మాతృభాషను వాడవు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (3) कमला भाटिया, बल्दे भाटिया

పాఠ్య ప్రణాళిక (पाठ योजना, Lesson Plan) గురించిన నిర్వచనం ఎవరిదో అడుగుతున్నారు. నిర్వచనం ప్రకారం పిల్లలు ఇప్పటివరకు ఏం చదివారు, ఇకపై ఏ దిశలో నడిపించాలి, ఇప్పుడు వెంటనే ఏం బోధించాలి అనేది పాఠ్య ప్రణాళిక చూపిస్తుంది.

ఈ నిర్వచనం బోధనా సూత్రాలు, పద్ధతులపై పుస్తకం రాసిన కమలా భాటియా (Kamla Bhatia), బల్‌దేవ్ భాటియా (Baldev Bhatia) లది. ప్రశ్నపత్రంలో “बल्दे” అని అచ్చయింది, అది “बलदेव” కావాలి.

మిగతా మూడు ఆప్షన్లలో ఇంటి పేరు “భాటియా” ఒకటే పెట్టి, ముందు పేర్లు మార్చి తికమక పెట్టారు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (4) बाबू श्यामसुंदर दास

“కళాత్మకంగా అలంకరించిన భాష, దానిలో భావాల వ్యంజనం (व्यंजन, సూచన) ఉంటుంది, అదే కవిత” అనే నిర్వచనం ఎవరిదో అడుగుతున్నారు.

బాబూ శ్యామసుందర్ దాస్ హిందీ సాహిత్య విమర్శకుడు, కాశీ నాగరీ ప్రచారిణీ సభ స్థాపకుల్లో ఒకడు. కవితా బోధన (कविता शिक्षण) పాఠంలో కవిత నిర్వచనాల జాబితాలో ఈ నిర్వచనాన్ని ఆయన పేరుతో ఇస్తారు.

సుమిత్రానందన్ పంత్ ఛాయావాద కవి; కవిత్వం గురించి ఆయన మాటలు కూడా ప్రసిద్ధమే, కానీ ఈ నిర్వచనం ఆయనది కాదు. శంభునాథ్ శేష్, అంబికాదత్త వ్యాస్ పేర్లు కూడా ఈ నిర్వచనానికి సరిపోవు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (1) प्रवास (यात्रा) और वीरता संबंधी कथाएँ

కథా బోధన (कहानी शिक्षण) లో వయసును బట్టి పిల్లలు ఏ కథలు ఇష్టపడతారో బెస్ట్ (बैस्ट) వర్గీకరించాడు. అందులో 10 ఏళ్ళ వయసు పిల్లల ఇష్టం ఏమిటో అడుగుతున్నారు.

పది ఏళ్ళ ప్రాంతంలో పిల్లల్లో సాహసం, కొత్త ప్రదేశాలు చూడాలనే కుతూహలం పెరుగుతుంది. అందుకే ప్రయాణాలు (प्रवास, यात्रा), వీరుల సాహస గాథలు (वीरता संबंधी कथाएँ) వారిని బాగా ఆకర్షిస్తాయి. హిందీ బోధనా పుస్తకాల్లో బెస్ట్ అభిప్రాయంగా ఈ వయసుకు ఇవే ఇచ్చారు.

ఆవిష్కరణల కథలు శాస్త్రీయ ఆసక్తి పెరిగే కొంచెం పెద్ద వయసుకు సరిపోతాయి. “రోచక కథలు” అనేది ఏ వయసుకైనా వర్తించే సాధారణ మాట. ఆంచలిక కథలు (ప్రాంతీయ జీవితం గురించిన కథలు) సాహిత్యంలో ఒక రకం, ఈ వయసు వర్గీకరణతో సంబంధం లేదు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (3) सूत्र विधि

వ్యాకరణ బోధన విధానాల్లో (व्याकरण शिक्षण विधियाँ) మన దేశంలో చాలా ప్రాచీన కాలం నుంచి వాడుకలో ఉన్నది ఏదో అడుగుతున్నారు.

సూత్ర విధానం (सूत्र विधि) లో వ్యాకరణ నియమాలను చిన్న చిన్న సూత్రాలుగా కంఠస్థం చేయిస్తారు, తర్వాత వాటికి ఉదాహరణలు, వివరణ ఇస్తారు. పాణిని అష్టాధ్యాయి లాంటి సంస్కృత వ్యాకరణ గ్రంథాలు సూత్రాల రూపంలోనే ఉన్నాయి. అందుకే ఈ విధానం భారతదేశంలో ప్రాచీన సంప్రదాయంగా పేరు పొందింది.

భాషా సంసర్గ విధానం (भाषा संसर्ग विधि) మంచి భాష వింటూ, చదువుతూ సహజంగా సరైన వాడకం నేర్చుకోవడం. సహయోగ విధానం పాఠంతో కలిపి సందర్భానుసారం వ్యాకరణం నేర్పడం. ఇవి ఆధునిక విధానాలు. ఇక్కడ చాలామంది “ప్రాచీనం” చూసి భాషా సంసర్గం ఎంచుకుంటారు, కానీ సరైనది సూత్ర విధానం.

గుర్తుంచుకోండి: ప్రాచీన భారతీయ వ్యాకరణ విధానం = సూత్ర విధానం (పాణిని).

సరైన సమాధానం: Correct answer: (2) स्वाध्याय विधि

రచనా శిక్షణ (रचना शिक्षण, Composition teaching) లో విద్యార్థి ఎక్కువ శ్రమ పడాల్సి వచ్చే, అందుకే పై తరగతుల్లో మాత్రమే వాడగలిగే విధానం ఏదో అడుగుతున్నారు.

స్వాధ్యాయ విధానం (स्वाध्याय विधि) లో ఉపాధ్యాయుడు విషయం మాత్రమే ఇస్తాడు. విద్యార్థి తనే పుస్తకాలు, పత్రికలు చదివి సమాచారం సేకరించాలి, ఆలోచించి, క్రమపద్ధతిలో రాయాలి. దీనికి స్వతంత్రంగా చదివే అలవాటు, పరిణతి కావాలి. చిన్న తరగతుల పిల్లలకు అది ఇంకా ఉండదు, కాబట్టి ఇది పై తరగతులకే సరిపోతుంది.

రూపరేఖ విధానం (रूपरेखा विधि) లో ఉపాధ్యాయుడు ముందే అంశాల రూపురేఖ ఇస్తాడు, విద్యార్థికి పని తేలిక అవుతుంది. ప్రబోధన విధానం (प्रबोधन विधि) లో ఉపాధ్యాయుడు ప్రశ్నలు, చర్చతో ఆలోచనలను బయటికి తీస్తాడు. సూఝ్ విధానం (सूझ विधि) లో పిల్లల సొంత ఊహ, అంతర్దృష్టికి అవకాశం ఇస్తారు. వీటిలో దేనిలోనూ స్వాధ్యాయమంత స్వతంత్ర శ్రమ ఉండదు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (4) नेत्र और मस्तिष्क

మౌన పఠనం (मौन वाचन, Silent reading) లో ఏ అవయవాలు పనిచేస్తాయో అడుగుతున్నారు.

మౌన పఠనంలో పెదాలు కదలవు, శబ్దం రాదు. కళ్ళు (नेत्र) అక్షరాలను చూస్తాయి, మెదడు (मस्तिष्क) వాటి అర్థాన్ని గ్రహిస్తుంది. ఉచ్చారణ లేకపోవడం వల్ల చదవడం వేగంగా సాగుతుంది, అర్థం మీద దృష్టి ఎక్కువ ఉంటుంది.

నోరు, చెవులు సస్వర పఠనం (सस्वर वाचन, Loud reading) లో పనిచేస్తాయి: నోరు ఉచ్చరిస్తుంది, చెవి వింటుంది. అందుకే “నోరు”, “చెవి” ఉన్న (1), (2), (3) మౌన పఠనానికి సరిపోవు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (1) बोध प्रश्न

పాఠం చెబుతూ మధ్య మధ్యలో, చదివిన భాగం భావాన్ని పిల్లలు ఎంతవరకు అర్థం చేసుకున్నారో తెలుసుకోవడానికి అడిగే ప్రశ్నలు ఏవో అడుగుతున్నారు.

బోధ ప్రశ్నలు (बोध प्रश्न, Comprehension questions) అంటే అవగాహనను పరీక్షించే ప్రశ్నలు. ఒక భాగం చదివించిన వెంటనే “ఈ పేరాలో ఏం చెప్పారు?”, “ఈ పాత్ర అలా ఎందుకు చేసింది?” లాంటి ప్రశ్నలు అడుగుతారు. పాఠం మధ్యలో వచ్చేవి ఇవే.

పూర్వజ్ఞాన ప్రశ్నలు, ప్రస్తావన ప్రశ్నలు (प्रस्तावना प्रश्न) పాఠం మొదలుపెట్టే ముందు పిల్లలకు ఇప్పటికే ఏం తెలుసో చూసి, కొత్త పాఠంలోకి తీసుకెళ్ళడానికి అడుగుతారు. గృహకార్యం పాఠం అయిపోయాక ఇంట్లో చేసే పని.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (3) देखो और कहो विधि

చదవడం నేర్పే విధానాల్లో, ముందు అక్షరాలు గానీ వాటి ధ్వనులు గానీ నేర్పకుండా మొదటి నుంచే పూర్తి పదాలను పరిచయం చేసే విధానం ఏదో అడుగుతున్నారు.

“చూడు, చెప్పు” విధానం (देखो और कहो विधि, Look and Say method) లో పిల్లలకు బొమ్మతో పాటు పూర్తి పదం చూపిస్తారు, ఉదాహరణకు “कमल” బొమ్మ, దాని కింద పదం. పిల్లవాడు పదాన్ని ఒక మొత్తంగా చూసి గుర్తుపెట్టుకుంటాడు; తర్వాతే అక్షరాలు విడదీస్తాడు. ఇది పదం నుంచి అక్షరానికి వెళ్ళే విధానం (Word method).

అక్షర బోధ విధానం అక్షరమాలతో మొదలవుతుంది. ధ్వని సామ్య విధానం ఒకేలా వినిపించే పదాలను కలిపి నేర్పుతుంది. స్వరోచ్చార విధానం ధ్వనుల ఉచ్చారణ మీద ఆధారపడుతుంది. ఈ మూడూ అక్షరం లేదా ధ్వనితోనే మొదలవుతాయి, కాబట్టి ప్రశ్నలో చెప్పిన లక్షణానికి వ్యతిరేకం.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (1) सुकरात

పాశ్చాత్య దేశాల్లో మౌఖిక ప్రశ్నోత్తర పద్ధతిని (मौखिक प्रश्न पद्धति) మొదలుపెట్టింది ఎవరో అడుగుతున్నారు.

గ్రీకు తత్వవేత్త సోక్రటీస్ (सुकरात, Socrates) శిష్యులకు నేరుగా సమాధానం చెప్పేవాడు కాదు. వరుస ప్రశ్నలు అడుగుతూ వారి ఆలోచనలోని లోపాలను వారే గుర్తించేలా చేసి, సత్యం దగ్గరికి తీసుకెళ్ళేవాడు. దీన్నే సోక్రటిక్ పద్ధతి (Socratic method) అంటారు. తరగతిలో ప్రశ్నల ద్వారా బోధించడానికి ఇదే మూలం.

ఫ్రోబెల్ కిండర్‌గార్టెన్, ఆట ద్వారా విద్యకు; మాంటిస్సోరి ఇంద్రియ శిక్షణ, స్వయం అభ్యసన పరికరాలకు; గాల్టన్ వ్యక్తిగత భేదాలు, మానసిక కొలతలకు ప్రసిద్ధులు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (2) यह स्मरण शक्ति पर अधिक बल देती है।

రాధాకృష్ణన్ కమిషన్ (విశ్వవిద్యాలయ విద్యా కమిషన్, 1948-49) ప్రకారం అప్పటి పరీక్షా విధానంలోని లోపం ఏదో అడుగుతున్నారు.

ఈ కమిషన్ పరీక్షలు విద్యార్థి అవగాహనను కాకుండా బట్టీ పట్టే శక్తిని, అంటే జ్ఞాపకశక్తిని (स्मरण शक्ति) మాత్రమే పరీక్షిస్తున్నాయని విమర్శించింది. దీనివల్ల పిల్లలు అర్థం చేసుకోకుండా కంఠస్థం చేసి పరీక్ష రాస్తున్నారు. పరీక్షా సంస్కరణ అవసరమని సూచించింది.

మిగతా మూడు ఆప్షన్లు గమనించండి: సృజనాత్మక వ్యక్తీకరణ, నైతిక విలువలు గ్రహించడం, నేర్చుకున్న జ్ఞానాన్ని కొత్త సందర్భాల్లో వాడటం. ఇవన్నీ మంచి పరీక్ష లక్షణాలు, లోపాలు కావు. “కమీ” (లోపం) అని అడిగారు కాబట్టి ప్రతికూల లక్షణం ఉన్న (2) మాత్రమే సరిపోతుంది.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (1) निष्पत्ति परीक्षा

పాఠ్యాంశానికి సంబంధించిన భాషా అంశాలను వీలైనన్ని ఎక్కువగా కొలిచే పరీక్ష ఏదో అడుగుతున్నారు.

నిష్పత్తి పరీక్ష (निष्पत्ति परीक्षा, Achievement test) బోధించిన పాఠ్యాంశంలో విద్యార్థి ఎంత సాధించాడో కొలుస్తుంది. ఇందులో పఠనం, అర్థగ్రహణం, పదజాలం, వ్యాకరణం, రచన లాంటి అనేక భాషా అంశాలపై ప్రశ్నలు పెట్టవచ్చు.

మౌఖిక పరీక్ష ప్రధానంగా మాట్లాడటం, ఉచ్చారణను మాత్రమే చూస్తుంది. సైద్ధాంతిక పరీక్ష సిద్ధాంత జ్ఞానాన్ని, వార్షిక పరీక్ష సంవత్సరం చివర్లో జరిగే పరీక్షను సూచిస్తాయి; ఇవి పరీక్ష రకాన్ని కాకుండా సమయాన్ని లేదా స్వభావాన్ని చెబుతాయి.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (3) सत्यासत्य परीक्षा

విద్యార్థి ముందు ఒక వాక్యం (कथन) పెట్టి, దానికి గుర్తుల ద్వారా జవాబు ఇవ్వమనే పరీక్ష రకం ఏదో అడుగుతున్నారు.

సత్యాసత్య పరీక్ష (सत्यासत्य परीक्षा, True-False test) లో ప్రతి వాక్యం నిజమా, అబద్ధమా అని విద్యార్థి ✓ లేదా ✗ లాంటి గుర్తుతో చెబుతాడు. ఇది వస్తునిష్ఠ (Objective) ప్రశ్నల్లో ఒక రకం.

బహువికల్ప పరీక్షలో ఒక ప్రశ్నకు నాలుగైదు ఆప్షన్లు ఇచ్చి సరైనది ఎంచుకోమంటారు; ఒక్క కథనం మాత్రమే ఉండదు. మౌఖిక జ్ఞాన పరీక్ష, ఉచ్చారణ పరీక్ష నోటితో జవాబు చెప్పేవి, గుర్తులతో కాదు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (4) मूल्यांकन के

బోధనా లక్ష్యాలను (शिक्षण उद्देश्य) స్పష్టం చేయడం ఏ ప్రక్రియలో భాగమో అడుగుతున్నారు.

మూల్యాంకనం (मूल्यांकन, Evaluation) ఒక నిరంతర ప్రక్రియ. దానిలో మొదటి మెట్టు బోధనా లక్ష్యాలను నిర్ణయించి స్పష్టం చేయడం. తర్వాత ఆ లక్ష్యాలకు తగ్గ అభ్యసన అనుభవాలు ఇస్తారు, చివరికి లక్ష్యాలు ఎంతవరకు నెరవేరాయో కొలుస్తారు. లక్ష్యాలు, అభ్యసన అనుభవాలు, మూల్యాంకనం అనే మూడూ ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉంటాయి; దీన్నే మూల్యాంకన త్రిభుజం అంటారు.

పరీక్షణ (परीक्षण, Testing), జాంచ్ (जाँच, Checking) కేవలం జవాబులను కొలిచే పరిమిత పనులు; లక్ష్యాలను నిర్ణయించడం వాటిలో భాగం కాదు. నిర్దేశనం (निर्देशन, Guidance) విద్యార్థికి సలహా, మార్గదర్శనం ఇవ్వడం.

గుర్తుంచుకోండి: మూల్యాంకనం లక్ష్యాలతో మొదలవుతుంది; పరీక్ష దానిలో ఒక సాధనం మాత్రమే.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (1) 1, 2, 5

హిందీ అక్షరం “ह” ను బ్రెయిలీలో ఏ చుక్కలతో (Dots) రాస్తారో అడుగుతున్నారు.

భారతీయ భాషలకు వాడే భారతీ బ్రెయిలీ (Bharati Braille) లో ఒక అక్షరానికి, దానికి సమానమైన ఇంగ్లీష్ ధ్వని అక్షరానికి ఉన్న గడినే వాడతారు. “ह” ధ్వని ఇంగ్లీష్ “h” కు సమానం. ఇంగ్లీష్ బ్రెయిలీలో h = చుక్కలు 1, 2, 5. కాబట్టి “ह” కూడా 1, 2, 5.

మిగతావి వేరే అక్షరాలు: 1, 3, 4 = m (म), 1, 4, 5 = d (द), 1, 2, 4 = f (फ़). మూడు ఆప్షన్లలోనూ చుక్క 1 ఉండటంతో తికమక వస్తుంది; మిగతా రెండు చుక్కలు జాగ్రత్తగా చూడాలి.

గుర్తుంచుకోండి: భారతీ బ్రెయిలీ = ధ్వని ఆధారం; ह = h = 1, 2, 5.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (2) 2,4,5 – 1,2,3

“जल” పదాన్ని బ్రెయిలీలో రాసినప్పుడు వచ్చే చుక్కల క్రమం అడుగుతున్నారు. ఈ పదంలో రెండు అక్షరాలు: ज, ल.

భారతీ బ్రెయిలీలో “ज” ఇంగ్లీష్ “j” తో సమానం: చుక్కలు 2, 4, 5. “ल” ఇంగ్లీష్ “l” తో సమానం: చుక్కలు 1, 2, 3. రెండు అక్షరాల్లోనూ అకారం అంతర్గతంగా ఉంటుంది, అదనపు గుర్తు అక్కర్లేదు.

(1) లో రెండో గడి 1,3,6 = u (उ). (3), (4) లో మొదటి గడి 2,3,4 = s (स), అది “ज” కాదు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (4) हिंदी ब्राइली

1973లో భారత ప్రభుత్వం ఏ భాషా బ్రెయిలీ సంక్షిప్తాల (अनुबंध, Contractions) మెరుగుదలకు చర్యలు తీసుకుందో అడుగుతున్నారు.

భారతీయ భాషలన్నింటికీ ఒకే బ్రెయిలీ సంకేతం (భారతీ బ్రెయిలీ) ను భారత ప్రభుత్వం 1951లో ఆమోదించింది. సంక్షిప్తాలు (Contractions) అంటే తరచుగా వచ్చే పదాలు, అక్షర సమూహాలను ఒకటి రెండు గడుల్లో రాసే పొట్టి రూపాలు. వీటితో బ్రెయిలీ పుస్తకాలు సన్నగా అవుతాయి, చదవడం వేగం అవుతుంది. హిందీ పోస్టు పేపర్ కాబట్టి ఈ ప్రశ్న హిందీ బ్రెయిలీ సంక్షిప్తాల గురించే; అధికారిక కీ (4) ఇచ్చింది. 1973 సంవత్సరం వివరాలను మేము వేరే మూలంలో నిర్ధారించలేకపోయాం; ఇక్కడ ఆధారం కీ ఒక్కటే.

ఇంగ్లీష్ బ్రెయిలీ సంక్షిప్తాలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో నిర్ణయమవుతాయి. తమిళ, మరాఠీ బ్రెయిలీ ఈ ప్రశ్న సందర్భానికి (హిందీ బోధన) సరిపోవు.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (2) भारती ब्राइली

వేర్వేరు భారతీయ భాషల్లో ఒకేలా ఉండే అక్షరాలు/పదాలకు ఒకే రూపం ఉండేలా ఆమోదించిన బ్రెయిలీ కోడ్ ఏదో అడుగుతున్నారు.

భారతీ బ్రెయిలీ (भारती ब्राइली) ని 1951లో భారతీయ భాషలన్నింటికీ ఉమ్మడి బ్రెయిలీ కోడ్‌గా ఆమోదించారు. ఇందులో లిపి ఏదైనా, ఒకే ధ్వనికి ఒకే బ్రెయిలీ గడి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు తెలుగు “క”, హిందీ “क”, తమిళ “க” అన్నీ ఒకే గడితో రాస్తారు. అందుకే ఒక భాషలో బ్రెయిలీ నేర్చిన వ్యక్తి మరో భారతీయ భాష బ్రెయిలీని తేలికగా చదవగలడు.

మిగతా ఆప్షన్లలో ఏదీ భారతీయ భాషలన్నింటికీ అధికారికంగా ఆమోదించిన ఉమ్మడి కోడ్ కాదు. “భిన్న భాషలు, ఒకే రూపం” అనే మాట కనిపిస్తే వెంటనే భారతీ బ్రెయిలీ గుర్తుకు రావాలి.

సరైన సమాధానం: Correct answer: (4) शब्दों का अभ्यास

పఠన పాఠం (पठन) లోని దశల్లో (चरण) లేనిది ఏదో అడుగుతున్నారు.

హిందీ గద్య పాఠం చదివించేటప్పుడు సాధారణ క్రమం: ఉపాధ్యాయుడి ఆదర్శ పఠనం, విద్యార్థుల అనుకరణ పఠనం, విద్యార్థుల మౌన పఠనం (मौन रूप से पढ़ना), కఠిన పదాల అర్థం, వ్యాఖ్యానం (शब्दों के अर्थ और व्याख्या), చివరగా చదివింది గుర్తుందో లేదో చూసే ధారణాశక్తి ప్రశ్నలు (धारणाशक्ति प्रश्न). ఈ మూడు ఆప్షన్లూ పఠన దశల్లో భాగమే.

“పదాల అభ్యాసం” (शब्दों का अभ्यास) అంటే పదాలను మళ్ళీ మళ్ళీ రాయడం, వాడటం సాధన చేయడం. ఇది పఠనం తర్వాత ఇచ్చే అభ్యాస కార్యం లేదా గృహకార్యంలో భాగం, పఠన దశ కాదు.