AP DSC 2025 TGT హిందీ (VH) ప్రశ్నపత్రం (6 జూన్, షిఫ్ట్ 1): విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం ప్రశ్నలు, సమాధానాలు
Nookesh Karri ·· 9 min read
AP DSC TGT Hindi 2025 Educational Psychology ప్రశ్నలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. AP మెగా DSC 2025లో ప్రత్యేక పాఠశాలల (దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లలు, VH) TGT హిందీ పోస్టుకు 6 జూన్ 2025, షిఫ్ట్ 1లో జరిగిన పరీక్ష పేపర్లో మూడో సెక్షన్ విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం (Educational Psychology). ఇందులో 31 నుంచి 40 వరకు 10 ప్రశ్నలు వచ్చాయి, మొత్తం 5 మార్కులు. ప్రతి ప్రశ్నను పేపర్లో ఉన్నట్టే తెలుగు, ఇంగ్లీష్‌లో ఇచ్చాం. సమాధానాలు పాఠశాల విద్యాశాఖ విడుదల చేసిన అధికారిక ఫైనల్ కీ నుంచి తీసుకున్నాం. ప్రతి వివరణలో భావన, దాన్ని చెప్పిన శాస్త్రవేత్త, మిగతా ఆప్షన్లు ఎందుకు తప్పో ఉన్నాయి. పది ప్రశ్నల్లో రెండు (శ్రవణ శిక్షణ, AVT) ప్రత్యేక విద్య నుంచి వచ్చాయి.
ఈ సెక్షన్లో వచ్చిన టాపిక్స్
| టాపిక్ | ప్రశ్నలు |
|---|---|
| శ్రవణ శిక్షణ, AVT (ప్రత్యేక విద్య) | 31, 40 |
| వికాసం (బాల్యదశ, క్రీడలు, వికాస సూత్రాలు, భాష) | 32, 33, 34, 36 |
| మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు, సిద్ధాంతాలు | 35 |
| అభ్యసనం (బదలాయింపు, అభ్యసన శైలులు, పునర్బలనం) | 37, 38, 39 |
ప్రశ్నలు, వివరణలు
ప్రశ్న 31Question 31
శ్రవణ శిక్షణలోని నాలుగు దశలు అవగాహన, బేధాలను తెలుసుకోవడం, గుర్తించడం మరియు ___The four stages of Auditory Training are Awareness, Discrimination, Identification and ___
(1) అంచనావేయడంAssessment
(2) సామాన్యీకరణంGeneralization
(3) సంభాషణConversation
(4) అర్థం చేసుకోవడంComprehension
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (4) అర్థం చేసుకోవడంComprehension
వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలకు ఇచ్చే శ్రవణ శిక్షణ (Auditory Training) దశల్లో నాలుగోది ఏదో అడుగుతున్నారు. మొదటి మూడు దశలు ప్రశ్నలోనే ఉన్నాయి.
నార్మన్ ఎర్బర్ (Norman Erber) చెప్పిన శ్రవణ నైపుణ్యాల సోపానక్రమం (Auditory skill hierarchy) నాలుగు మెట్లు: శబ్దం ఉందని గ్రహించడం (Detection / Awareness), రెండు శబ్దాలు ఒకటేనా వేరా అని చెప్పడం (Discrimination), విన్నదాన్ని గుర్తించి చెప్పడం లేదా చూపించడం (Identification), విన్న వాక్యాలు, కథల అర్థం గ్రహించడం (Comprehension).
అంచనా వేయడం ప్రతి దశలో జరిగే పని, ప్రత్యేక దశ కాదు. సంభాషణ అర్థగ్రహణ దశలో చేసే కృత్యం మాత్రమే. సామాన్యీకరణం అభ్యసన భావన, ఈ సోపానక్రమంలో లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: గ్రహించడం → భేదం → గుర్తింపు → అర్థగ్రహణం (Detection → Discrimination → Identification → Comprehension).
ప్రశ్న 32Question 32
పిల్లల్లో సాధారణంగా ఈ వయస్సులో ‘అంతులేని ఉత్సాహం దశ’ గమనిస్తాము‘Period of unbounded curiosity’ is observed in children at the age of
(1) 9 సంవత్సరాలు9 years
(2) 10 సంవత్సరాలు10 years
(3) 5 సంవత్సరాలు5 years
(4) 8 సంవత్సరాలు8 years
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (3) 5 సంవత్సరాలు5 years
ఇంగ్లీష్‌లో “unbounded curiosity” అంటే అంతులేని కుతూహలం. తెలుగు అనువాదంలో “ఉత్సాహం” అని ఉంది, కానీ అడుగుతున్నది కుతూహలం గురించే. ఈ కుతూహలం ఎక్కువగా కనిపించే వయసు ఏదో గుర్తించాలి.
పూర్వ బాల్యదశ (Early childhood, సుమారు 2 నుంచి 6 ఏళ్లు)లో పిల్లలు ప్రతిదాని గురించి “ఎందుకు? ఎలా? ఏమిటి?” అని అడుగుతూ ఉంటారు. అందుకే ఈ దశను ప్రశ్నించే వయసు (Questioning age) అని కూడా అంటారు. సుమారు 5 ఏళ్ల వయసులో కుతూహలం హద్దులు లేకుండా కనిపిస్తుంది.
8, 9, 10 ఏళ్లు ఉత్తర బాల్యదశ. ఆ వయసులో కుతూహలం కొన్ని ఇష్టమైన విషయాల వైపు, సహచర సమూహం (ముఠా వయసు, Gang age) వైపు మళ్లుతుంది.
గుర్తుంచుకోండి: పూర్వ బాల్యదశ = ప్రశ్నించే వయసు, హద్దులు లేని కుతూహలం; ఉత్తర బాల్యదశ = ముఠా వయసు.
ప్రశ్న 33Question 33
సహకరించడం, నాయకత్వం మరియు స్వయం నిర్దేశిత ప్రవర్తనలు అభివృద్ధి చెందే క్రీడCo-operation, leadership and self – directing behaviours are develop in this play
(1) అనుకరణ క్రీడImitative play
(2) సమాంతర క్రీడParallel play
(3) సమూహ క్రీడGroup play
(4) ఏకాంత క్రీడIsolated play
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (3) సమూహ క్రీడGroup play
సహకారం, నాయకత్వం అనేవి ఇతరులతో కలిసి ఉన్నప్పుడే పెరుగుతాయి. ఏ ఆటలో పిల్లలు ఒకరితో ఒకరు కలిసి, ఒకే లక్ష్యం కోసం ఆడతారో గుర్తించాలి.
మిల్డ్రెడ్ పార్టెన్ (Mildred Parten) పిల్లల ఆటను సాంఘిక భాగస్వామ్యం ఆధారంగా దశలుగా విభజించారు. చివరి దశ సహకార క్రీడ (Cooperative play), అంటే సమూహ క్రీడ. ఇందులో పాత్రలు పంచుకుంటారు, నియమాలు పాటిస్తారు, ఒకరు నాయకత్వం వహిస్తారు.
ఏకాంత క్రీడలో పిల్లవాడు ఒంటరిగా ఆడతాడు. సమాంతర క్రీడలో పక్కపక్కనే ఆడినా ఒకరితో ఒకరు కలవరు. అనుకరణ క్రీడలో పెద్దలను అనుకరిస్తారు, సహకారం, నాయకత్వం దాని లక్ష్యం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: ఏకాంత → సమాంతర → సహచర్య → సహకార (సమూహ) క్రీడ.
ప్రశ్న 34Question 34
వికాసంకు సంబంధించని వాక్యాన్ని గుర్తించండి.Find out the statement not related to the development
(1) వికాసం క్లిష్టమైన ప్రక్రియDevelopment is a complex process
(2) వికాసంను కొలవడం సాధ్యం కాదుDevelopment is not measurable
(3) వికాసం గుణాత్మకమైనదిDevelopment is qualitative
(4) వికాసం జీవితకాలమంతా కొనసాగని ప్రక్రియDevelopment is not a continuous process
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (4) వికాసం జీవితకాలమంతా కొనసాగని ప్రక్రియDevelopment is not a continuous process
ప్రశ్న “సంబంధించని” వాక్యాన్ని అడుగుతోంది. అంటే వికాస లక్షణాలకు విరుద్ధమైన వాక్యం ఏదో గుర్తించాలి.
వికాస సూత్రాల్లో మొదటిది నిరంతరత్వ సూత్రం (Principle of continuity): వికాసం గర్భం నుంచి మరణం వరకు ఆగకుండా జరిగే ప్రక్రియ. ఆప్షన్ (4) “కొనసాగని ప్రక్రియ” అంటోంది, ఈ సూత్రానికి నేరుగా వ్యతిరేకం.
మిగతావి వికాస లక్షణాలే. పెరుగుదల (Growth) పరిమాణాత్మకం, ఎత్తు, బరువులా కొలవవచ్చు. వికాసం (Development) గుణాత్మకం, శారీరక, మానసిక, ఉద్వేగ, సాంఘిక మార్పులు కలిసిన క్లిష్టమైన ప్రక్రియ, దాన్ని నేరుగా కొలవడం కష్టం.
గుర్తుంచుకోండి: పెరుగుదల = పరిమాణాత్మకం, కొలవచ్చు, ఒక దశలో ఆగుతుంది; వికాసం = గుణాత్మకం, జీవితాంతం.
ప్రశ్న 35Question 35
క్రింది వాటిని జతపరచుము.Match the following
| సిద్ధాంతం | ప్రతిపాదకుడు | ||
|---|---|---|---|
| i) | నైతిక వికాస సిద్ధాంతంThe theory of moral development | a) | బండూరాBandura |
| ii) | కార్యసాధక నిబంధన సిద్ధాంతంOperant conditioning | b) | సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్Sigmund Freud |
| iii) | సాంఘిక సంజ్ఞానాత్మక అభ్యసన సిద్ధాంతంSocial Cognitive Learning Development | c) | కోల్‌బర్గ్Kohlberg |
| iv) | మనోవిశ్లేషణ సిద్ధాంతంTheory of Psycho Analysis | d) | బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్B. F. Skinner |
(1) i – b, ii – a, iii – c, iv – d
(2) i – c, ii – d, iii – a, iv – b
(3) ii – a, i – b, iv – c, iii – d
(4) iv – d, ii – b, i – a, iii – c
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (2) i – c, ii – d, iii – a, iv – b
నాలుగు ప్రసిద్ధ సిద్ధాంతాలను వాటి ప్రతిపాదకులతో జతచేయాలి.
నైతిక వికాస సిద్ధాంతం (3 స్థాయిలు, 6 దశలు): లారెన్స్ కోల్‌బర్గ్ (i-c). కార్యసాధక నిబంధన (స్కిన్నర్ పెట్టె, పునర్బలనం): బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్ (ii-d). సాంఘిక సంజ్ఞానాత్మక సిద్ధాంతం (పరిశీలనా అభ్యసనం, బోబో బొమ్మ ప్రయోగం): ఆల్బర్ట్ బండూరా (iii-a). మనోవిశ్లేషణ సిద్ధాంతం (ఇడ్, ఇగో, సూపర్ ఇగో): సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ (iv-b).
ఈ నాలుగు జతలూ ఉన్నది (2) మాత్రమే. (1) నైతిక వికాసాన్ని ఫ్రాయిడ్‌కు, (3) కార్యసాధక నిబంధనను బండూరాకు, (4) మనోవిశ్లేషణను స్కిన్నర్‌కు ఇచ్చాయి, అవి తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: ఆప్షన్లలో వరుస మారి ఉంటుంది (ii, i, iv…). ఒక్కో జతను విడిగా చూడండి.
ప్రశ్న 36Question 36
భావాలను, అభిప్రాయాలను, ఆలోచనలు ఇతరులతో దీని ద్వారా వ్యక్తీకరిస్తారు.An instrument to express our feelings, ideas and thoughts to others
(1) భాషణంSpeech
(2) ఆలోచనThought
(3) చూడడంVision
(4) వినడంListening
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (1) భాషణంSpeech
మనలోని భావాలు, ఆలోచనలను ఇతరులకు తెలియజేసే (వ్యక్తీకరించే) సాధనం ఏదో అడుగుతున్నారు. కీలక పదం “వ్యక్తీకరణ (Express)”.
భాషణం (Speech) అంటే మాట ద్వారా భాషను ఉపయోగించడం. ఇది ఉత్పాదక (Expressive) నైపుణ్యం. పిల్లలు తమ అవసరాలు, అనుభూతులు మాట ద్వారానే చెబుతారు.
వినడం, చూడడం సమాచారాన్ని లోపలికి తీసుకునే గ్రాహక (Receptive) ప్రక్రియలు, బయటికి వ్యక్తీకరించేవి కావు. ఆలోచన మనసులో జరిగేది; దాన్ని ఇతరులకు చేర్చేది భాషణం.
ప్రశ్న 37Question 37
ఒక కృత్యంలో పొందిన నైపుణ్యం తరువాత అభ్యసించే కృత్యంపై ఏ విధమైన ప్రభావం చూపకపోవడం అనేది.The condition where the previous learning shows no difference in learning of a new activity is called
(1) శూన్య బదలాయింపుZero transfer
(2) అనుకూల బదలాయింపుPositive transfer
(3) ప్రతికూల బదలాయింపుNegative transfer
(4) ద్విపార్శ్వ బదలాయింపుBilateral transfer
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (1) శూన్య బదలాయింపుZero transfer
అభ్యసన బదలాయింపు (Transfer of learning) అంటే ఒక పనిలో నేర్చుకున్నది మరో పని నేర్చుకోవడంపై చూపే ప్రభావం. ఇక్కడ ప్రభావం “ఏమీ లేదు” అని చెప్పారు.
పాత అభ్యసనం కొత్త అభ్యసనానికి సాయమూ చేయకుండా, అడ్డూ రాకుండా ఉంటే అది శూన్య బదలాయింపు (Zero transfer). సాధారణంగా రెండు పనుల మధ్య ఏ పోలికా లేనప్పుడు ఇలా జరుగుతుంది, ఉదాహరణకు ఈత నేర్చుకోవడం, హిందీ వ్యాకరణం నేర్చుకోవడం.
అనుకూల బదలాయింపులో పాత అభ్యసనం కొత్తదాన్ని సులభం చేస్తుంది (సైకిల్ → మోటార్‌సైకిల్). ప్రతికూల బదలాయింపులో అడ్డు వస్తుంది. ద్విపార్శ్వ బదలాయింపులో శరీరం ఒక వైపు నేర్చుకున్న నైపుణ్యం రెండో వైపుకు బదిలీ అవుతుంది (కుడి చేతి నైపుణ్యం ఎడమ చేతికి).
ప్రశ్న 38Question 38
జ్ఞానేంద్రియాల ఆధారంగా వర్గీకరించిన అభ్యసన శైలులకు సంబంధించని దానిని గుర్తించండి.Identify the term not suitable for the classification of learning styles based on sensory organs
(1) దృశ్య అభ్యాసకులుVisual learners
(2) శ్రవణ అభ్యాసకులుAuditory learners
(3) శారీరకచలన అభ్యాసకులుKinesthetic learners
(4) సంగీత అభ్యాసకులుMusic learners
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (4) సంగీత అభ్యాసకులుMusic learners
జ్ఞానేంద్రియాల ఆధారంగా చేసే అభ్యసన శైలుల వర్గీకరణను VAK నమూనా (Visual, Auditory, Kinesthetic) అంటారు. ఈ జాబితాలో లేనిది ఏదో గుర్తించాలి.
దృశ్య అభ్యాసకులు చిత్రాలు, పటాలు చూసి (కళ్లు), శ్రవణ అభ్యాసకులు విని (చెవులు), శారీరకచలన అభ్యాసకులు స్వయంగా చేసి, తాకి (శరీర కదలిక, స్పర్శ) బాగా నేర్చుకుంటారు. ఈ మూడూ ఇంద్రియాల ఆధారంగా ఉన్నాయి.
సంగీతం ఒక ఇంద్రియం కాదు. “సంగీత” అనే పదం గార్డనర్ బహుళ ప్రజ్ఞల సిద్ధాంతంలోని సంగీత ప్రజ్ఞ (Musical intelligence) నుంచి వస్తుంది, ఇంద్రియ ఆధారిత అభ్యసన శైలి కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: VAK = కన్ను, చెవి, శరీరం. దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లలు ఎక్కువగా శ్రవణ, స్పర్శ మార్గాల్లో నేర్చుకుంటారు.
ప్రశ్న 39Question 39
మంచి మార్కులు తెచ్చుకున్న పిల్లవాడిని ‘శభాష్’ అని మెచ్చుకోవడం అనేదిAppreciating a child by saying ‘Shabhash’ for getting good marks refers to
(1) ప్రాథమిక పునర్బలనంPrimary reinforcement
(2) గౌణ పునర్బలనంSecondary reinforcement
(3) సాంఘిక పునర్బలనంSocial reinforcement
(4) వ్యతిరేక పునర్బలనంNegative reinforcement
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (3) సాంఘిక పునర్బలనంSocial reinforcement
మంచి ప్రవర్తన (మంచి మార్కులు) తర్వాత ఉపాధ్యాయుడు “శభాష్” అని మెచ్చుకున్నాడు. ఇది ఏ రకం పునర్బలనం (Reinforcement) అని అడుగుతున్నారు. స్కిన్నర్ కార్యసాధక నిబంధనలో పునర్బలనం అంటే ప్రవర్తన మళ్లీ జరిగే అవకాశం పెంచేది.
ఇతరుల నుంచి వచ్చే మెప్పు, చిరునవ్వు, చప్పట్లు, భుజం తట్టడం లాంటివి సాంఘిక పునర్బలనాలు (Social reinforcers). “శభాష్” ఉపాధ్యాయుడి మెప్పు.
ఇక్కడ చాలామంది (2) ఎంచుకుంటారు. మెప్పుకు నేర్చుకున్న విలువ ఉంది కాబట్టి గౌణ పునర్బలనం అనడమూ తప్పు కాదు. కానీ మెప్పు మనుషుల మధ్య సంబంధం నుంచి వస్తుంది, దానికి కచ్చితమైన పేరు సాంఘిక పునర్బలనం. కీ కూడా అదే ఇచ్చింది. ప్రాథమిక పునర్బలనం ఆహారం, నీరు లాంటి సహజ అవసరాలు తీర్చేది. వ్యతిరేక పునర్బలనం అసౌకర్యాన్ని తొలగించడం ద్వారా ప్రవర్తనను బలపరచడం, ఇక్కడ ఏదీ తొలగించలేదు.
గుర్తుంచుకోండి: మెప్పు, గుర్తింపు = సాంఘిక; ఆహారం = ప్రాథమిక; డబ్బు, మార్కులు, టోకెన్లు = గౌణ.
ప్రశ్న 40Question 40
AVT విస్తరించగాExpand AVT
(1) Audio Visual Tools
(2) Auditory Verbal Therapy
(3) Auditory Visual Technique
(4) Aural Visual Therapy
సమాధానం, వివరణAnswer and explanation
సరైన సమాధానం: Correct answer: (2) Auditory Verbal Therapy
వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లల విద్యలో వాడే AVT అనే సంక్షిప్త రూపాన్ని విస్తరించమని అడుగుతున్నారు.
AVT అంటే ఆడిటరీ వెర్బల్ థెరపీ (Auditory Verbal Therapy). ఇందులో వినికిడి యంత్రాలు లేదా కాక్లియర్ ఇంప్లాంట్ సాయంతో మిగిలిన వినికిడి శక్తిని గరిష్ఠంగా వాడుకుని, పెదవులు చదవడం, సంజ్ఞలు లేకుండా, వినడం ద్వారానే మాట్లాడటం నేర్పుతారు. తల్లిదండ్రులు ఈ చికిత్సలో ప్రధాన భాగస్వాములు.
ఈ పద్ధతిలో దృశ్య ఆధారాలను కావాలనే తగ్గిస్తారు, కాబట్టి “Visual” ఉన్న (1), (3), (4) తప్పు. ముఖ్యంగా (1) Audio Visual Tools బోధనోపకరణాలకు సంబంధించిన పదం, చికిత్స కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: AVT = వినడం (Auditory) + మాట (Verbal); దృశ్య ఆధారాలు లేవు.
FAQ
ఈ సెక్షన్లో ఎన్ని ప్రశ్నలు, ఎన్ని మార్కులు వచ్చాయి?
AP DSC TGT హిందీ (VH) 2025 (6 జూన్, షిఫ్ట్ 1) పేపర్లో విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం సెక్షన్లో 31 నుంచి 40 వరకు 10 ప్రశ్నలు వచ్చాయి. మొత్తం 5 మార్కులు, అంటే ఒక్కో ప్రశ్నకు అర మార్కు.
ఈ సెక్షన్లో ఏ టాపిక్స్ వచ్చాయి?
శ్రవణ శిక్షణ దశలు, AVT, బాల్యదశ కుతూహలం, క్రీడల రకాలు, వికాస సూత్రాలు, మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు-సిద్ధాంతాలు, భాషణం, అభ్యసన బదలాయింపు, అభ్యసన శైలులు, పునర్బలనం.
VH పేపర్లో సైకాలజీ ప్రశ్నలు ఎలా ఉన్నాయి?
చాలా ప్రశ్నలు సాధారణ విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం నుంచే వచ్చాయి. ప్రశ్నలు 31 (శ్రవణ శిక్షణ), 40 (AVT) మాత్రం ప్రత్యేక విద్యకు సంబంధించినవి, కాబట్టి ప్రత్యేక విద్యలో శ్రవణ శిక్షణ భావనలు కూడా చదవాలి.
Sources
Writes and reviews the AP DSC Papers posts: previous DSC question papers solved step by step in Telugu, checked against the official keys.